Պլանային տնտեսության ժամանակաշրջանում Հայաստանում անշարժ գույքը իրավաբանորեն չհանդիսանալով առք ու վաճառքի առարկա, լիարժեքորեն ընդգրկված չէր անշարժ գույքի շուկայում որպես գույքային շրջանառության օբյեկտ: Ավելին Հայաստանում սահմանված չէր նաև անշարժ գույք հասկացությունը: Հողը հանդիսանում էր պետության բացառիկ սեփականությունը և հողի նկատմամբ չէր կատարվում որևէ գործարք, չկար հողի նկատմամբ գույքային իրավունքների ճանաչման անհրաժեշտություն, հողը տրամադրվում էր հողօգտագործողներին միայն օգտագործման իրավունքով և պետության առջև ծառացած միակ խնդիրը հողային ֆոնդի հաշվառման և ըստ նպատակային նշանակության ու հողատեսքերի դասակարգումն էր:
Պլանային տնտեսության պայմաններում հողի շուկայական գնահատում ևս չէր կատարվում և հողը գնահատվում էր որպես արտադրության միջոց կամ տարածքային բազիս, հողի կադաստրային արժեքի տեսքովª հիմքում դնելով հողի որակական հատկանիշները:
Շենքերի, շինությունների դեպքում առկա էր միայն քաղաքացիների սեփականությունը անհատական բնակելի տների տեսքով և որոշակի քանակություն նաև կոոպերատիվ և կոլեկտիվ այգեգործության ընկերությունների սեփականություն: Շենքերի, շինությունների պահպանման և սպասարկման համար անհրաժեշտ հողատարածությունները շենքերի, շինությունների սեփականատերերին հատկացված էր միայն անժամկետ օգտագործման համար:
Թե հողերի, թե շենքերի, շինությունների օգտագործողների և սեփականատերերի իրավունքների գրանցման համակարգ չկար և իրականացվում էր միայն հաշվառման և գույքագրման աշխատանքներ:
ՀՀ անկախության ձեռք բերումից հետո հանրապետությունում (սկսվեց հողի, բնակարանային ֆոնդի և տնտեսության մյուս ճյուղերի սեփականաշնորհման գործընթացը, ինչի արդյունքում առաջացան շուրջ 350 հազար հողի, 500 հազար շենքերի, շինությունների (բնակելի, հասարակական, արտադրական) սեփականատերեր, որոնց սեփականության իրավունքով պատկանում էր շուրջ 2.5 մլն անշարժ գույքի միավոր:
1996թ. առաջին անգամ օրենքով տրվեց անշարժ գույք հասկացողությունը միավորելով հողը և նրա վրա ամրակցված գույքը մեկ գույքային համալիրի մեջ:
Հանրապեությունում սկսվեց տարերայնորեն ձևավորվել անշարժ գույքի շուկան: Աստիճանաբար խորհրդային տարիներին ստվերում իրականացվող գույքի նկատմամբ օտարման գործարքները սկսվեցին ձևակերպումներ ստանալ և արդեն անհրաժեշտություն էր դարձել ստեղծելու իրավունքների ճանաչման, գրանցման համակարգ, որը կիրականացներ յուրաքանչյուր սեփականատիրոջ գույքի ուսումնասիրման, նկարագրման, ֆիզիկական չափանիշների չափագրման ու ճշգրտման, անհրաժեշտ ճշտություն պարունակող կադաստրային քարտեզների ստեղծման, յուրաքանչյուր անշարժ գույքի նկատմամբ սեփականության սուբյեկտների գույքային իրավունքների ճշգրտման, նրանց իրավունքների գրանցման, գրանցված իրավունքների երաշխավորման և իրավունքների ու սահմանափակումների, գույքի ֆիզիկական ու որակական տվյալների հասարակության համար հասանելի, օբյեկտիվ տվյալների բանկ ստեղծելու և գույքը գնահատելու համակարգ ստեղծելու անհրաժեշտությունը: Նոր որակական ու իրավական փուլ էր տեղափոխվում նաև անշարժ գույքի գնահատումը, որը սկսվեց իրականացվել կադաստրայինª հողի հարկի, գույքահարկի բազաների ստեղծման և շուկայական գներովª անշարժ գույքի նկատմամբ գործարքներ կատարելու համար:
1997թ. հունիսի 30-ին ՀՀ կառավարության որոշմամբ ստեղծվեց անշարժ գույքի պետական միասնական կադաստրի համակարգ որով հիմք դրվեց անշարժ գույքի կառավարման ուղղված բարեփոխումների երկրորդ փուլ:
1999-2001թթ ընդունվեցին ՀՀ քաղաքացիական, հողային օրենսգրքերը, գույքի նկատմամբ իրավունքների գրանցման, քաղաքաշինության մասին, գույքահարկի մասին օրենքները և այլ օրենքներ և դրանց հիման վրա ընդունված շուրջ 150 նորմատիվ բնույթի փաստաթղթեր, որոնցով կարգավորվեցին ու սահմանվեցին սեփականության և այլ գույքային իրավունքները, սեփականության ձեռք բերման և դադարման հիմքերը, տրվեց անշարժ գույքի միավորի, հողամասի սահմանումները, հողամասի նկատմամբ սեփականության և այլ գույքային իրավունքների առանձնահատկությունները, տարանջատվեցին և հստակեցվեցին հողի կառավարման խնդիրները, համայնքների և պետական մարմինների, պետության և մասնավորի իրավասությունները, քաղաքաշինական գործունեություն ծավալելու ընթացակարգերը, իրավունքների գրանցման ժամկետները, ներկայացվող փաստաթղթերի ցանկը, վճարները, որը համարյա ամբողջությամբ կանոնակարգեց սեփականատիրոջ կողմից անշարժ գույքի կառավարումը, գույքի արժեվորումը, փաստաթղթավորումը, գույքի նկատմամբ սեփականատիրոջ կողմից իր հայեցողությամբ տնօրինումը, տիրապետումը և օգտագործումը:
Հանրապետությունը անցնելով անշարժ գույքի կառավարման երկրորդ փուլին, փաստորեն բերեց անշարժ գույքի երկրորդային շուկայի ձևավորմանը և զարգացմանը:
